Giải Nghiêm chuyển ngữ

 (Chúng tôi thêm tiêu đề và sắp lại thứ tự các câu hỏi theo chủ đề khi dịch)

Phần IV: Câu Hỏi Trong Khi Tu

1. Howardmass hỏi: Trong thiền tập, có những dấu hiệu nào nơi thân hay nơi tâm để giúp hướng dẫn mình đi đến một trạng thái thiền cao hơn, hay để nhận biết mình đang đi đúng đường hay không?

Khi chú tâm vào hơi thở, hãy để ý xem thở như thế nào thì cảm thấy nuôi dưỡng và lành mạnh cho thân tâm. Bạn có thể tùy ý điều chỉnh hơi thở - làm cho nó dài hơn hay ngắn hơn, nhanh hơn hay chậm hơn, sâu hơn hay cạn hơn v.v… - cho đến khi nào mình tìm được một nhịp điệu mà mình cảm thấy thật vừa vặn, thoải mái. Rồi, bạn hãy học làm sao để duy trì cảm giác ‘vừa vặn, thoải mái’ đó. Và hãy nghĩ đến việc làm cho cảm giác đó lan toả khắp châu thân. Khi bạn có thể duy trì ý thức tỉnh giác khắp toàn thân, và cảm thấy thân tâm được nuôi dưỡng bởi thiền tập, thì đó là dấu hiệu bạn đang đi đúng đường. Về vấn đề ‘cái gì sau đó’, ‘cái gì sau đó’ đến từ việc học duy trì sự nuôi dưỡng này trong mọi hoàn cảnh, cả lúc ngồi thiền lẫn lúc không ngồi thiền. Cũng giống như việc tưới một cái cây ăn quả. Quả chín không phải là vì mình ngừng tay tưới rồi bắt đầu tô màu lên quả cho nó có màu chín. Quả chín là bởi vì mình tưới cây đều, và đồng thời cũng để ý xem cây còn cần gì thêm nữa ngoài nước.

2. chris_gimblett hỏi: Bạch Thầy, con đã hành thiền hai năm nay, và gần đây tăng giờ ngồi thiền lên thành hai thời ba mươi phút. Con bắt đầu có những giấc mơ mạnh, có thể gây bất an. Đó có phải là chuyện khác thường không? Trong tâm từ.

Một phép đối chiếu có thể dùng được là ví tâm mình với một hồ nước. Các giai đoạn thiền tập ban đầu giúp cho mặt nước lắng lại, cho phép những khí độc nằm sâu dưới đáy nổi lên bề mặt và thoát ra ngoài. Trạng thái này có thể kéo dài một thời gian, nhưng đó là hoàn toàn bình thường, sớm muộn gì cũng sẽ qua.

3. denenbsa hỏi: Giả sử mình thấy phần hành thiền của mình làm cho phần còn lại của cuộc sống mình trở nên tệ hại, khốn khổ hơn (như dễ nóng giận và mất kiên nhẫn hơn.) Ngưng thiền một thời gian có giúp ích không?

Mình nên xem lại cách hành thiền của mình, xét cả hai khía cạnh: những ý hướng mình mang vào trong thiền tập (có phải để thoát khỏi thực tại hằng ngày hay không?) và kỹ thuật mà mình áp dụng. Có những kỹ thuật thiền thực sự làm khuấy động lên những cảm xúc bất thiện nếu mình thực tập mà không có sự hướng dẫn đàng hoàng, vì vậy, hãy tìm một kỹ thuật đẳm thắm hay thoải mái hơn, chẳng hạn như những phép thở mà tôi vừa hướng dẫn cho Howardmass. Về thái độ hành thiền: Mình nên đến với thiền tập không phải để thoát khỏi phần còn lại của cuộc sống, mà để học những kỹ năng giúp mình đối diện với những thử thách của cuộc đời mà không đau khổ. Chẳng hạn, với hơi thở: Một khi đã biết cách thở như thế nào để nuôi dưỡng được thân tâm trong khi ngồi thiền rồi, hãy tập duy trì hơi thở nuôi dưỡng ấy khi đứng dậy, đối diện với những tình huống trong ngày. Chỉ cần tự nhủ với mình rằng mình đã học một bài học quan trọng về những chỗ ràng buộc của mình. Và hứa sẽ cẩn thận và để ý hơn vấn đề này lần sau.

4. Blueblessed hỏi: Tôi vừa dự khoá thiền minh sát (Vipassana) 10-ngày về, đây là khoá thứ hai tôi dự. Bình thường tôi rất bao dung, chấp nhận, vậy mà bây giờ tôi lại không có một chút kiên nhẫn nào hết với những người phàn nàn than thở về cuộc đời, cho đến nỗi cắt ngang lời họ. Như vậy, theo thầy, chuyện gì đang xảy ra cho tôi?

Xin xem câu tôi trả lời cho denenbsa, cũng hỏi một câu cùng bản chất. Nếu bạn đi dự một khoá tu khác, hãy thử dành thì giờ để phát triển thiện ý (metta, còn được dịch là từ tâm) trong ngày cuối của khoá tu.

5. DharmaSeeker hỏi: Người theo đạo Phật trong thiền tập thường xem thân thể là ghê tởm hay dơ bẩn. Tại sao vậy? Và tại sao lại lấy đó là vấn đề trong khi sạch dơ chẳng qua chỉ là một quy ước tạm mà thôi?

Vấn đề không phải là thân thể. Vấn đề là sự đam mê sắc dục. Hãy xem những điều dại dột, nguy hiểm mà người ta làm khi bị tham dục xâm chiếm lấy tâm. Nếu mình muốn tự giải phóng mình khỏi sự nô lệ ấy, thì tháo gỡ thói quen điều kiện hoá mình sẽ giúp. Thói quen đó là xem đối tượng tham dục là lôi cuốn, quyến rũ. Mình tháo gỡ thói quen đó bằng cách nhìn đối tượng kia như một tổng thể, ví dụ những gì nằm dưới lớp da kia. Như vậy, khi mình có thể bắt đầu xét lại sự thật nơi những gì mà tâm tham dục đang cố nhồi nhét cho mình, thì mình có thể quay lại, nhìn thẳng vào tâm tham dục, và tập nhìn xem nó vận hành như thế nào. Và khi thấy được rằng nó không đáng tin cậy, những điểm lôi cuốn không bù được với những khuyết điểm, thì mình có thể vượt qua sự tham dục ấy. Phép thiền này cũng giống như một phương tiện,  khi đã đạt được mục đích, mình không cần dùng đến nó nữa.

Xin nói thêm rằng hãy thận trọng với ý niệm các quy ước (phải trái, tốt xấu, sạch dơ, nhiều ít) không quan trọng, không thành vấn đề. Nếu sử dụng không đúng chỗ, chúng có thể gây nhiều tai hại. Hãy tìm khía cạnh tích cực của thân thể, đó là năng lượng khí (hơi thở) trong thân có thể được điều phục để đem lại những cảm giác hỷ lạc lớn, tràn ngập thân thể và nuôi dưỡng tâm mình, cho mình sức mạnh trên đường tu tập. Nhưng đồng thời, hãy cảnh giác khuynh hướng của tâm: lạm dụng thân thể như một cái cớ để nuôi dưỡng những cảm thọ tham dục và vướng mắc. Đức Phật bao giờ cũng khuyên ta nhìn sự vật từ cả hai phía, để mình có thể hưởng được nhiều nhất từ các quy ước (phải trái, tốt xấu, sạch dơ, nhiều ít) ấy mà không rơi vào cạm bẫy của chúng. Xét cho cùng, nếu không có những quy ước, thì cũng không có con đường dẫn đến sự chấm dứt những quy ước. Vậy, hãy sử dụng chúng cho khéo léo.

6. Meditator hỏi: Tôi thực tập ý thức mà không về phe, chọn lựa. Tôi hiểu rằng chỉ có kinh nghiệm mà không có người kinh nghiệm. Nhưng khi tôi để ý đến sự yên lặng thì vẫn như còn có cái gì như một cái ‘tôi’ tách biệt với sự yên lặng. Làm sao để tôi có thể ở với cái tịch lặng mà không có cái ‘tôi’ ?

Trừ tâm thái của bậc giác ngộ hoàn toàn, ý niệm ngã tồn tại một cách vi tế trong mọi mức độ của thiền. Ngay cả khi cái ngã ấy là một với đối tượng, hay là một với tất cả, thì vẫn còn cảm giác ngã một cách vi tế. Vậy điều bạn muốn làm trong lúc này là làm sao để ngã tưởng của bạn được thiện hay khéo léo: từ bi, trí tuệ, và thanh tịnh.

Bạn cũng nên biết rằng đức Phật chưa bao giờ nói là không có người kinh nghiệm. Ngài cũng chưa bao giờ nói là có người kinh nghiệm. Thay vì vậy, Ngài khuyên chuyên tâm vào phẩm chất của bất ký ý hướng nào khởi lên trong giây phút hiện tại, để nhận biết những ý hướng nào gây khổ, và những ý hướng nào không gây khổ. Nếu bạn học tránh những ý hướng gây nên khổ, thực tập này sẽ khiến bạn càng lúc càng trở nên bén nhạy với những cái khổ vi tế mang lại từ những ý hướng thật là vi tế, và ngã tưởng khéo léo của bạn sẽ đưa bạn đến chỗ mà bạn không còn cần phải tạo ra ngã tưởng nữa.

Trong lúc này, quan trọng là bạn thấy rõ rằng ý hướng kéo theo chọn lựa. Thậm chí, khi bạn chọn không để ý đến một đối tượng nào đó, hay không tạo ra một cái ‘tôi’ quanh đối tượng đó, thì vẫn có một ý hướng, vẫn có sự lựa chọn. Vậy, bạn cần nhìn cho kỹ hơn cách hiểu của mình về cái gọi là ý thức mà không chọn lựa, về phe. Nếu thật sự đang có những chọn lựa xảy ra mà bạn lại không biết đó là những chọn lựa, thì bạn sẽ không bao giờ thoát khỏi chúng.

7. mfranowicz hỏi: Có phải không còn cảm thấy cảm xúc gì nữa, đối đãi với mọi hoàn cảnh bẳng tâm hành xả là mục đích đạo Phật nhắm tới? Hay mục đích nhắm tới là cảm nhận tất cả mọi cảm xúc, nhưng không vướng mắc vào chúng? Xin cảm ơn Thầy. Matt

Đức Phật giảng về cảm xúc đầy đủ nhất là trong Kinh Trung Bộ thứ 137. Ngài bắt đầu bằng việc trình bày làm sao để sử dụng niềm vui, nỗi buồn, và tâm hành xả như những phương tiện trên đường tu. (Đúng vậy, nỗi buồn cũng có thể là một phương tiện giúp đỡ, chẳng hạn như khi mình cảm thấy buồn bực với ý nghĩ rằng mình chưa đạt đến đích, ý nghĩ này sẽ thúc đẩy mình dồn năng lượng nhiều hơn trong sự thực tập.) Sau đó, đức Phật trình bày những cảm xúc của mình với tư cách của một người thầy. Khi người nghe không chú ý đến lời nói của Ngài, đức Phật nói ngày không cảm thấy hài lòng hay bất mãn, tâm Ngài vẫn an ổn và tỉnh táo. Khi người nghe chăm chú vào lời dạy của Ngài, được lợi lạc từ đó, Ngài cảm thấy hài lòng, nhưng dù vậy tâm Ngài vẫn an ổn và tỉnh táo. Kết luận là bậc tỉnh thức toàn diện hoàn toàn tự do đối với những cảm xúc gây phiền não; khi những cảm xúc tích cực khởi lên, vị ấy vẫn không bị chúng làm cho bất an.

8. Hebert W Smith hỏi: Bản chất của sợ là gì? Có những nỗi sợ khôn ngoan hay không? Có phải sợ luôn luôn là về tương lai? Có nỗi sợ nào không, khi một người an trú trong hiện tại?

Sợ được làm bằng ba yếu tố: cảm thấy hiểm nguy, cảm thấy yếu đuối trước hiểm nguy, và ước muốn thoát khỏi hiểm nguy. Có những nỗi sợ khôn ngoan, chẳng hạn như khi nhận ra rằng mình phải chịu già nua, bệnh tật, và cái chết, và mình chưa từng có sự chuẩn bị để không bị khổ khi chúng đến. Nỗi sợ này khôn ngoan bởi vì nó khiến mình cảnh giác, không phóng dật, dồn hết thân tâm vào sự thực tập có thể giúp mình buông bỏ những bám víu đã đưa đẩy mình đến vị trí yếu ớt và hiểm nguy ban đầu. Chuyên chú hoàn toàn vào giây phút hiện tại có thể giúp mình xoá đi nỗi sợ - có những lúc mình cần làm như vậy – nhưng thực tập ấy không cắt xuyên qua được sự bám víu. Muốn cắt hẳn sự bám víu, mình cần làm cho tâm vững mạnh lên về tín, tấn, niệm, định, và tuệ để tâm có thể tự đứng vững trên hai chân, mà không cần phải bám víu vào một cái gì.

Muốn tìm hiểu thêm đề tài này, bạn có thể đọc thêm bài “Tự do đối với cái Sợ” (“Freedom from Fear,”) của tôi trên www.accesstoinsight.org.