Giải Nghiêm chuyển ngữ

 (Chúng tôi thêm tiêu đề và sắp lại thứ tự các câu hỏi theo chủ đề khi dịch)

Phần III: Câu hỏi trước ngưỡng cửa

1. Cassandra hỏi: Có thể tự xem mình là Phật tử hay không nếu như mình là một kẻ hoài nghi đối với vấn đề đầu thai?

Tùy theo mình thuộc loại hoài nghi nào. Nếu tâm mình hoàn toàn đóng chặt lại đối với ý niệm tái sinh, cho rằng đó là điều hoàn không thể có được, thì mình có thể xem mình là một cảm tình viên của đạo Phật đối với những giáo lý mà mình tin tưởng. Nếu mình cởi mở đối với ý niệm tái sinh có thể có, nhưng mình chưa biết chắc vấn đề này, thì mình có thể xem mình là thành viên của câu lạc bộ☺.

Nhân đây, cũng xin nói thêm rằng Đức Phật chưa bao giờ tìm cách đưa ra một sự chứng minh theo lối kinh nghiệm chủ nghĩa cho việc tái sinh cả. Ngài chỉ đưa ra một loại chứng minh có tính cách thực dụng: hãy thử dùng tái sinh như một giả thiết chấp nhận được. Làm những chọn lựa hằng ngày như thể thật sự có tái sinh, và mọi hành động của mình đều đơm hoa kết quả. Xem xem kinh nghiệm này trưởng dưỡng những ý tưởng, lời nói, và hành động thiện hay ác, những phẩm chất thiện hay bất thiện trong tâm. Chủ nghĩa hoài nghi có trách nhiệm - loại hoài nghi vì không biết chắc, nhưng sẵn sàng cố gắng để tìm hiểu sự thật - sẽ sẵn sàng để thử kinh nghiệm này.

2. fcabitza hỏi: Đường lối theo đạo Phật của người Tây phương (như đặt trọng tâm vào thiền, thiên về trường phái bất khả tri[1], hơn là chú trọng đến nghi lễ và đạo sư) liệu có tồn tại được hay không? Ở Đông phương, đường lối này thường bị xem là bất hợp pháp, không chính đáng. Liệu đường lối này có sẽ trở thành một cỗ xe đủ sức để giúp hành giả đạt được giải thoát khỏi khổ hay không?

Không có một đường lối độc tôn trong việc học và hành Pháp ở Thái hay Trung Hoa, cũng như vậy, tôi không tin sẽ có một đường lối độc nhất ở Tây phương. Trong đạo Phật Thái Lan chẳng hạn, có rất nhiều cách hiểu và hành trì khác nhau. Tôi chọn truyền thống Rừng vì so với những hình thức đạo Phật khác của Thái Lan, truyền thống này hết sức chú trọng vào thiền tập và ít chú trọng về nghi lễ. (Nam Tông (Theravada) không có truyền thống truyền đăng hay truyền tâm ấn, nghĩa là không đặt nặng vấn đề đạo sư như truyền thống Tây Tạng hay Thiền Tông (Zen.) Những đặc tính mà bạn đề nghị cho Phật giáo Tây phương đã có mặt trong một số truyền thống đạo Phật Á Châu, và đã được chứng tỏ thành công.

Trong đề nghị của bạn có một phần chưa được kiểm nghiệm, đó là trường phái bất khả tri. “Đạo Phật theo trường phái bất khả tri” (Agnostic Buddhism) là một kiểu nói ngược, bởi vì ý nghĩa của từ “Buddha” (Bụt, còn gọi là Phật) có nghĩa là “người tỉnh thức.” Đức Phật biết gì? Quy luật nhân quả, vai trò của ý hướng trong việc hình thành kinh nghiệm – hay, nói một cách giản dị là luật nghiệp báo. Khi mới bắt đầu tu tập, trước khi nếm được hương vị Giác Ngộ đầu tiên, mình phải xem luật nghiệp báo như một giả thiết chấp nhận được nếu mình muốn sự thực tập mang lại cho mình nhiều hoa trái nhất. Điều này giải thích lý do vì sao mình tu luyện tâm - các ý hướng đến từ tâm, và chúng có thể rèn luyện được, theo luật nhân quả - và cũng hướng sự chú ý của mình vào tâm tố làm nên trọng tâm của sự thực tập: đó là ý định hay ý hướng. Không chấp nhận những định luật này như những tiên đề, sự hành thiền của mình có thể dễ dàng bị xâm đoạt bởi những chuyện ngoài lề, không dính dáng.

Chấp nhận – trên cơ sở niềm tin - những giả thiết căn bản về giáo lý về nghiệp không có gì đáng gọi là quá khó, hay chống Tây Phương, vì những giả thiết này không đòi hỏi loại niềm tin bất chấp lý lẽ. Chúng hoàn toàn hợp lý, nhưng mình không thật sự biết chúng nếu không thử nghiệm. Tư tưởng cho rằng hành động (nghiệp) là có thật, rằng mình chịu trách nhiệm cho các hành động của mình, rằng hành động có những hệ quả của nó, và những quả này được quyết định bởi ý hướng đằng sau hành động, rằng mình có thể học từ những lỗi lầm để hành động khéo léo hơn: Đó là những nguyên tắc mà trong đời mình chúng ta đều ít nhiều hành động theo. Đức Phật chỉ khuyên mình áp dụng những nguyên tắc ấy một cách kiên định, trong mọi ý nghĩ, lời nói, và hành động của mình. Đặt niềm tin vào luật nghiệp báo bắt buộc mình phải nhận lãnh tránh nhiệm, nhưng đồng thời cũng cho mình sức mạnh để thay đổi cuộc đời - sức mạnh có thể đưa mình đến chỗ chấm dứt khổ đau.

Tôi không nghi ngờ gì về việc những phương pháp tu và hành đạo đặc thù Tây phương sẽ phát triển theo thời gian, và một số sẽ thành công. Nhưng phần chủ trương ‘bất khả tri’ - đặc biệt là nếu không chịu thử nghiệm điều tôi đề nghị với Cassandra ở trên - sẽ không thể đi xa được.

3. Diheaberlin hỏi: Làm sao để thiết lập liên hệ với một vị thầy? Có phải tôi chỉ đến xin vị ấy làm thầy của tôi hay không?

Trước hết bạn muốn tìm hiểu vị thầy, xem vị ấy có mang bốn đặc tính này hay không: tín, thí, giới, và tuệ. Điều này đòi hỏi bạn phải quan sát hành động của vị ấy, và phải tự mình tập phát triển bốn đặc tính này. Đồng thời, hãy thử áp dụng những lời dạy của vị ấy, xem có những kết quả gì. Nếu gặp vấn đề thì hỏi. Để ý vị ấy trả lời những câu hỏi chân thành như thế nào, vì đây là một trắc nghiệm quan trọng cho một người thầy giỏi. Một khi mình đã có câu trả lời, hãy hành trì theo. Và nếu lại gặp vấn đề, hãy trở lại hỏi câu hỏi mới. Làm như vậy cho đến khi nào mình nhận thấy liên hệ này đúng là lợi lạc. Đó là cách thiết lập liên hệ mà không cần phải hỏi, và mình có thể chấm dứt với ít phiền trách lẫn nhau nhất nếu mối liên hệ không được tốt đẹp.

Hãy cẩn thận với những vị thầy cố ép mình phải cam kết trọn đời với họ trước khi mình thật sự biết rõ về họ.

4. Stefan hỏi: Thiền tập có giúp tôi trở nên người tốt hơn không? Tôi hỏi vì đọc thấy ở Á Châu cư sĩ hiếm khi hành thiền.

Bạn có ba câu hỏi ở đây. Thứ nhất là: “Phật tử tại gia ở Á Châu có hành thiền không?” Điều này tùy thuộc vào loại đạo Phật nào bạn đang nói tới. Trong các nước Phật giáo Nam Tông (Theravada), các Phật tử tại gia nghiêm túc trong việc tu tập đều hành thiền. Với đại đa số, không nghiêm túc lắm trong việc tu tập, thì cũng có những người trong số họ hành thiền. Câu hỏi cho mỗi Phật tử tại gia – Á Châu hay Tây Phương – là: mình muốn theo đuổi hạnh phúc chân thật nghiêm túc đến mức nào?

Câu hỏi thứ hai là: “Điều mà hầu hết mọi người không làm có ích lợi hay không?” Có nhiều cách ăn ở tốt đẹp và lợi lạc trên đời mà lại hiếm ai làm theo: thí đức, giới đức, và sự điều phục tâm ý – nhưng điều đó không có nghĩa là cách sống này ít tốt đẹp hơn. Mình không thể lấy số đông làm kim chỉ nam trong lĩnh vực của tâm và ý.

Thứ ba: “Thiền tập có giúp tôi trở nên người tốt hơn không?” Khi hành thiền đúng, bạn sẽ có chánh niệm, tỉnh giác, từ bi, và trí tuệ, và vì vậy bạn trở nên vừa tốt lành vừa hạnh phúc hơn khi tập thiền. Cái thiện từ hành thiền không tự động tràn vào cuộc sống, cũng giống như khi một người đi tập thể dục nhưng không dùng sức mạnh mới tạo được để giúp việc nhà. Nhưng nếu mình quyết định mang sức mạnh nội tâm mới tạo được ấy vào các sinh hoạt khác, thì mình sẽ được lợi lạc và những người chung quanh mình cũng sẽ được lợi lạc.