|
THIỀN
TẬP |
Trở Về Trang Chủ | |||
|
THIỀN TẬP 1 Mục Lục
|
Ý Kể ChuyệnTháng 6, 2001 Chúng ta đều đã đọc về việc tu thiền có thể giúp ta tháo gỡ ngã tưởng trong khi quán sát các đối tượng mà mình cho là mình hay của mình. Khi thiền mình phải làm sao để trở về giây phút hiện tại, buông bỏ mọi liên tưởng về quá khứ và tương lai và chỉ đơn thuần nhìn sự việc khi chúng khởi lên. Nhưng có những quá khứ và tương lai không dễ dàng buông bỏ. Cho dù mình có đặt được chúng xuống trong lúc ngồi thiền đi nữa, khi ra khỏi thời thiền mình lại phải trở về sống chung với chúng. Ý luôn làm người dẫn chuyện, lèo lái cuộc đời mình, nói với mình cuộc đời mình là như thế này thế nọ. Giá như mình có thể đặt tất cả những câu chuyện này xuống và đoạn tuyệt hẳn với chúng thì cuộc đời sẽ dễ biết bao. Thiền tập sẽ dễ biết bao. Thế nhưng có những câu chuyện bám chặt, dai dẳng hơn những câu chuyện khác. Chúng ta biết Phật dạy buông bỏ nhiều thứ, nhưng có những trường hợp, trước khi buông được mình phải học cách thực hiện chúng một cách khéo léo. Những chuyện mình tự kể cho mình về cuộc đời mình thuộc về những việc mình cần phải học làm sao để thực hiện cho khéo léo. Bằng không, vừa bước ra khỏi thời thiền tịnh lạc mình có thể đã phải va đầu chạm trán ngay với câu chuyện mốc meo cũ kỹ nhai đi nhai lại. Mình sẽ lại liên hệ đến chúng, ràng buộc vào chúng dài dài. Thậm chí, mình còn không thiền được, vì dù đã cố buông ra cách mấy câu chuyện vẫn cứ bám theo, dai dẳng. Một phần lớn của thời thiền thường không phải chỉ là theo dõi hơi thở - nếu mình có một câu chuyện cứ ám ảnh tâm trí, làm khuấy động tham, sân, si, sợ v.v… - thì hãy học cách xử lý câu chuyện ấy, học cách kể cho mình những câu chuyện khác. Hãy học cải thiện những câu chuyện cũ. Một trong những cách căn bản để làm việc này là quán bài kệ Từ Ý mà chúng ta vừa tụng, phát triển những ý nghĩ từ, bi, hỷ, xả. Hãy tập phát triển những thái độ này đối với những câu chuyện ám ảnh mình, để mình có thể kể lại những câu chuyện khác dễ dàng buông bỏ một cách nhẹ nhàng giải thoát hơn. Nói khác hơn, mình không gạt câu chuyện qua một bên. Mình dệt lên một câu chuyện khác và đến một điểm trong câu chuyện này, mình thấy đã sẵn sàng để lắng lại và thiền. Làm như vậy, câu chuyện sẽ để yên cho mình. Khi xuất thiền, câu chuyện có thể vẫn còn đó, nhưng nó không còn là câu chuyện dai dẳng quấy rối nữa. Nó đã được cải chế. Hãy làm sao để cho cách kể chuyện trong tâm của mình ngày một khéo léo hơn, bắt đầu bằng thái độ từ. Trước hết là mong điều tốt đẹp cho mình. Mình nhận ra rằng nếu cứ ngồi đây nhai đi nhai lại những câu chuyện tồi tệ, mình sẽ khổ. Mình có muốn khổ không? Tất nhiên không. Mình có muốn người khác khổ không? Hm, có thể. Mình có thể nghĩ đến những người tệ bạc với mình, và mình chỉ muốn thấy họ bị những gì họ đáng phải bị. Trong trường hợp đó, mình phải hỏi lại xem mình sẽ được gì từ sự đau khổ của họ. Mình chẳng được ích lợi gì cả từ sự đau khổ của họ. Sự kiện mình đang ngồi đây mong cho họ khổ đang làm hại mình ngay lúc này, cản trở việc thiền tập của mình. Vậy cái mình muốn là một câu chuyện cho mình mà kết cuộc là mình được hạnh phúc, và học được hạnh phúc. Đó là điều mình mong muốn. Đó là nền tảng căn bản cho mọi thái độ siêu thoát xuất ly. Trong một số trường hợp, mình thấy người ta thực sự gây tổn hại cho bản thân, cho mình, và cho những người khác. Đó là những trường hợp mình cần phải có lòng xót thương (bi.) Hãy nghĩ kỹ xem. Mình thật sự mong họ có thể dừng lại được. Và đương nhiên, điều này cũng áp dụng cho mình. Nếu mình đang làm hại chính mình, mình mong sao mình có thể dừng gây ra tổn hại. “Mong sao cho sự tổn hại đó đừng xảy ra. Mong sao cho những người kia không bị khổ.” Hãy nhắc nhở mình thái độ này. Về hỷ, mình tự nhắc mình về những điều tốt lành nơi mình, nơi người khác, về những gì mình đã làm khiến mình xứng đáng được hạnh phúc, những gì người khác đã làm khiến họ xứng đáng được hạnh phúc. Mình không ganh tị hay bực bội vì hạnh phúc của họ, và mình không dìm ém ưu điểm của họ. Cuối cùng, xả, khi mình nhận ra rằng có những chuyện vượt quá tầm điều khiển của mình: Cho dù mình có lòng từ với người ta cách mấy, cho dù mình có lòng hỷ, lòng xả cách mấy, có những chuyện hoàn toàn nằm ngoài khả năng thay đổi, cảm hoá của mình. Thứ nhất, quá khứ không thể thay đổi được. Mình phải phát triển tâm xả đối với quá khứ. Hãy xem đức Phật khuyên mình nên suy nghĩ thế nào khi tu tập tâm xả: luật nghiệp (kamma.) Nghiệp quá khứ là nghiệp quá khứ, không thể quay ngược trở lại. Cái quan trọng là nghiệp mới, những gì mình đang làm ngay lúc này. Nghiệp mới có thể tác động lên một số chuyện, nhưng có những chuyện vượt quá khả năng của nó, lệ thuộc phần lớn vào sự tiếp diễn của nghiệp cũ. Mình phải chiêm nghiệm về điều này, và phải học làm sao để phát triển tâm xả trong những trường hợp đáng phải xả. Đức Phật không nói rằng xả là tốt hơn ba thái độ kia. Mình cần học hoàn cảnh nào thì cần thái độ nào: hoàn cảnh nào cần áp dụng tâm từ, hoàn cảnh nào cần áp dụng tâm bi, hoàn cảnh nào cần áp dụng tâm hỷ, và hoàn cảnh nào cần áp dụng tâm xả. Như vậy, xả không phải chỉ là chấp nhận một cách thụ động. Xả là một hướng dẫn về ưu tiên, bảo mình ngừng phí phạm năng lượng vào những điều không thể thay đổi được, và thay vào đó chú tâm vào những lĩnh vực trong đó từ, bi, và hỷ có thể thay đổi được. Vậy, mình nên nhìn vào những câu chuyện mình đang kể cho mình, và tìm cách đưa vào chúng bốn thái độ này, và đặc biệt là giáo lý nghiệp báo. Không có điều ác nào mà không có sự trừng phạt, và không có điều thiện nào mà không được thưởng. Quy luật về nghiệp báo đơn giản như vậy. Vì vậy, chúng ta không cần phải kè kè bên mình quyển sổ cái – ai làm cái này, ai làm cái kia – với nỗi lo sợ rằng nếu cuốn sổ mất đi thì người kia sẽ không lãnh thọ những gì người ấy xứng phải lãnh thọ. Luật nghiệp báo sẽ lo chuyện này. Nhưng hãy nhớ rằng nó cũng ghi sổ cho mình. Khi mình nhìn vào sự thoả mãn mình có được khi kể chuyện không khéo léo, mình nhận ra rằng nó thật thảm hại. Nó không phải là điều mình thật sự muốn. Nó không phải là thứ đáng để săm soi chăm chút. Khi nhận ra điều này, mình sẽ dễ dàng buông chúng ra hơn. Mình có những thái độ khác đưa mình đi vào giây phút hiện tại mà cảm thấy hài lòng với chính mình. Mình không để mình trở thành nạn nhân. Đồng thời mình cũng không muốn điều xấu đến với ai. Mình làm những gì có thể với những gì hoàn cảnh cho phép. Và đến lúc tâm cần nghỉ ngơi, tâm cần lắng xuống, thì đó là điều cần phải làm ngay lúc này. Đó là điều hay nhất mình có thể làm ngay bây giờ. Và như vậy, câu chuyện đưa mình đi vào giây phút hiện tại. Mình cần nhìn vào thái độ mình đang ấp ủ trong tâm, và phải lưu tâm để chúng được lành – vì toàn bộ vấn đề nghiệp nằm ở chỗ này: Những gì mình làm ngay lúc này rất hệ trọng. Những gì mình làm trong quá khứ có thể có ảnh hưởng đến những gì mình có thể làm lúc này, nhưng những gì mình làm ngay bây giờ mới là điều thật sự quan trọng. Và khả năng để làm một điều gì thiện hay khéo léo luôn luôn có đó. Khi những chuyện xấu đến, mình chấp nhận chúng như là kết quả của nghiệp quá khứ, nhưng nếu mình nhận ra mình cũng đang tạo nghiệp xấu ngay trong hiện tại, thì đó không phải là chuyện mình có thể dửng dưng hay xả được. Mình phải thay đổi. Mình có thể làm cái tốt nhất của mình trong bất cứ hoàn cảnh nào, tin tưởng rằng nó sẽ có kết quả - rằng nếu mình cứ tiếp tục làm, nói và nghĩ những điều thiện, kết quả nhất định sẽ là lành. Cho nên dù hoàn cảnh có tệ đến đâu đi nữa, hy vọng của mình nằm ở những gì mình đang làm ngay lúc này. Và càng nghĩ đến điều này, tâm sẽ càng được dìu dắt quay về hiện tại. Đó là khi tâm sẵn sàng để thiền. Nếu mình xem lại kinh điển, những đoạn đức Phật nói về quá khứ, nhiều chỗ trở lui vài đời, hay nhiều kiếp (vòng tuần hoàn của vũ trụ), kể lại chuyện này xảy ra như thế nào, chuyện kia xảy ra như thế nào, chuyện này đến từ nguyên nhân nào, chuyện kia đến từ nguyên nhân nào: những chuyện dài về đời trước hay nhiều đời nhiều kiếp trước. Những kết cuộc các câu chuyện này đều chỉ ra định luật cơ bản đã định hình cho những việc này và sẽ định hình tương lai: luật nghiệp báo. Và nghiệp được làm ở đâu? Ngay ở đây, ngay lúc này. Vậy, hãy tập trung ngay tại đây. Với mọi vấn đề vũ trụ cũng vậy. Khi đức Phật nói đến các bậc chúng sinh, câu hỏi đặt ra là các bậc chúng sinh này từ đâu có? Chúng đến từ tâm, từ những gì tâm đang làm trong hiện tại. Ngay bây giờ và ở đây. Cho dù câu chuyện tâm kể lại cho ta là câu chuyện gì, miễn là mình kể lại chúng cho khéo léo, chúng sẽ đưa mình trở về giây phút hiện tại. Cho nên mình phải học làm người kể chuyện cho hay, tự kể cho mình những câu chuyện phù hợp, đúng đắn, những câu chuyện sẽ đưa mình trở về giây phút hiện tại với cảm giác tự tin, an ổn, và ý thức tầm quan trọng của việc làm cho tâm an tịnh. Cho dù câu chuyện là như thế nào – cho dù người ta đã làm gì, cho dù mình đã làm gì đi nữa – luôn luôn có một cách nhìn sự việc khiến cho tâm có thể an nhiên thanh thản. Hãy tìm cho ra cách ấy: Đó là toàn bộ giáo lý về nghiệp, toàn bộ giáo lý về thái độ siêu xuất. Mình dệt nên những câu chuyện mới trong tâm, những câu chuyện trong đó mình có sự thay đổi trong trái tim, những câu chuyện diễn ra ngay ở đây, cho mình khả năng an trú ngay ở đây với một tâm trạng an ổn, sáng suốt, có niệm, định, và tuệ. Không có gì kéo mình về quá khứ, lôi mình tới tương lai, mình có thể an trú ngay bây giờ ở đây, tỉnh giác ngay bây giờ và ở đây, làm lành tâm thức ngay bây giờ và ở đây. Đó là cách mình dùng khả năng kể chuyện của ý để dẫn dắt nó tới chỗ có thể ngừng kể chuyện và nhìn vào những gì mình đang có. Học khéo léo với những gì mình đang có ngay bây giờ và ở đây. Nguyên tắc khéo léo (thiện) là chỗ mà tất cả các giáo lý của đức Phật đều dẫn đến. Mình có thể liên hệ với những gì đang xảy ra trong tâm một cách khéo léo như thế nào để có được sự an bình tịnh lạc cho mình và cho những người xung quanh? Thiền tập không có nghĩa là mình cắt bỏ mọi năng lực tâm trí. Tâm ý phải kể chuyện. Ngay cả các vị A La Hán cũng có thể kể chuyện, có thể nhìn lại quá khứ và chuẩn bị cho tương lai. Nhưng các Ngài đã biết cách làm chuyện này mà không gây đau khổ. Cách ấy có được không phải chỉ nhờ đưa tâm ý trở về giây phút hiện tại mà thôi. Nó còn nhờ bởi họ biết quán chiếu sự vật dưới ánh sáng khác, áp dụng giáo lý đức Phật như một phương tiện để dệt nên những câu chuyện khéo léo. Mình phải làm sao để cách nhìn của mình – cách mình liên hệ với chính mình - trong mọi vấn đề quá khứ, tương lai, trong câu chuyện, trong thế giới quan, vũ trụ quan đều trở nên khéo léo. Làm sao để chúng không còn là nguyên nhân gây ra đau khổ nữa. Hãy xem sự tu tập như là một cách rèn luyện toàn diện cho tâm ý. Mình không ngồi đây không phải chỉ để rèn luyện khả năng ghi nhận những gì đang xảy ra, hay khả năng có mặt với hơi thở. Mình muốn tâm trở nên khéo léo trong mọi hoạt động của nó. Ajaan Fuang có lần nói với tôi, khi tôi trở lại xin xuất gia, rằng làm một thiền giả đòi hỏi phải khéo léo trong mọi việc, chứ không phải chỉ có ngồi đó nhắm mắt lại. Mình xem mọi việc đều là một thử thách thú vị: “Cách khéo léo nhất để đối xử với việc này là gì? Cách khéo léo nhất để đối phó với việc kia là gì?” Khi mình có thái độ đó, khi mình đã phát triển và tập luyện thái độ đó trong đời sống hằng ngày, thì khi mình bước vào lĩnh vực thiền tập, mọi thứ sẽ dễ dàng hơn rất nhiều.
|