Giải Nghiêm chuyển ngữ

 (Chúng tôi thêm tiêu đề và sắp lại thứ tự các câu hỏi theo chủ đề khi dịch)

Phần I: Phật giáo và vấn đề trầm cảm, cai nghiện, từ bỏ thói xấu, huân tập tính tốt

1. TK321 hỏi: Làm sao để chống trầm uất từ góc nhìn của Phật giáo. Xin cảm ơn thầy. Chúc thầy vô lượng an lành. 

Bước thứ nhất là tham dự vào các sinh hoạt hữu ích cho mình và cho người. Điều này giúp mình nối lại mối tương quan với người đồng loại theo một phương thức công nhận nguyên tắc làm lành được tốt. Một ví dụ điển hình là mỗi ngày nhất thiết phải làm một việc gì vị tha, bác ái. Hãy tìm những người rõ ràng cần đến bàn tay giúp đỡ của mình – dưới hình thức ủng hộ tài vật, thì giờ hay kiến thức. Không cần phải cho hay làm gì nhiều lắm. Và mình có thể thử nhắm vào những đối tượng mà xưa nay mình ít khi nào tiếp xúc trước. Mình cũng có thể thử tìm một người bạn cùng làm chung việc này, giúp mình giữ sinh hoạt này cho đến khi nào mình bắt đầu thấy được những tiến bộ trong tình trạng tâm lý.

 Bước thứ hai là ra ngoài tiếp xúc với thiên nhiên để bước khỏi khung cảnh cũ và nhìn đời sống dưới một ánh sáng mới. Cũng vậy, mình nên thử làm việc này với một người bạn thông cảm và nâng đỡ để không phải ở ngoài thiên nhiên mà quẩn quanh trong những suy tuởng cũ. (Đây là phương thuốc trị liệu truyền thống cho những vị xuất gia gặp bế tắc trong thiền tập, nhưng tôi thấy nó cũng hữu hiệu cho nhiều triệu chứng trầm cảm nơi người tại gia.)

Bước thứ ba – khi mình đã bắt đầu khôi phục phần nào năng lượng và định tâm – hãy học cách bẻ khối trầm uất ra thành nhiều mảnh nhỏ. Nói khác hơn là: thay vì đối phó với ‘Trầm Cảm’ như một vấn đề to lớn, áp đảo, hãy tập nhận diện những triệu chứng cụ thể. Điều này đòi hỏi việc học quán sát các triệu chứng khi chúng đến và đi. Hãy bắt đầu bằng cách chuyên tâm vào hơi hơi, để ý xem cách thở nào mang lại nhiều nuôi dưỡng nhất. Trong khi tìm cách duy trì hơi thở nuôi dưỡng ấy, mình sẽ bắt đầu nhận diện được những cơn trầm cảm đến và đi như thế nào, ảnh hưởng đến hơi thở và năng lượng trong thân mình như thế nào khi chúng đến,  và những triệu chứng vật lý ấy có thể kéo theo những triệu chứng tâm lý như thế nào. (Tôi từng có một người đệ tử bị trầm cảm, khi cơn trầm cảm đến, trước hết anh ta cảm thấy một cảm giác từ trong ruột. Anh ấy thử chống lại cảm giác này, tìm cách tống nó ra khỏi người, nhưng cách đó chỉ làm anh ta mệt lả mà thôi. Khi mệt, triệu chứng tâm lý sẽ vào thế chỗ, và anh phải ngủ gần như suốt ngày vì cuộc vật lộn làm anh suy nhược. Tôi khuyên anh đừng chống lại các triệu chứng ấy mà hãy cho phép chúng khuếch tán khắp châu thân trong khi tập duy trì hơi thở một cách điều hoà thoải mái. Anh thấy rằng khi các triệu chứng này khuếch tán, chúng cũng được tháo ngòi. Nhờ không vật lộn với chúng, anh ta không làm cho mình mệt mỏi. Sau một thời gian, những cơn trầm cảm trở nên ít ào ạt áp đảo hơn.)

Bằng mọi giá, điều quan trọng là học làm sao để quán sát các triệu chứng mà không đồng nhất với chúng. Trầm cảm, cũng như tất cả mọi cảm xúc tai hại khác, trở nên mạnh mẽ khi mình tự đồng nhất với chúng. Điều này có nghĩa là mình không những phải quán sát sự đến đi của các triệu chứng mà còn phải quán sát xem mình đã đầu tư bao nhiêu cảm giác về ngã trong cơn trầm uất này. Một khi mình thấy được:

(1) mình đang nhận được những gì từ cơn trầm cảm,

(2) nó không đáng cái giá phải trả ra sao, và

(3) có thể hình dung ra những lề lối suy nghĩ khác khả dĩ đặt lại vấn đề cho những lề lối xây dựng bản sắc trước đây, và cho mình những chọn lựa khác để đi đến tận cùng các thói quen cũ về bản sắc,

thì khi ấy mình có thể bắt đầu lập lại một căn cước mới, khéo léo hơn, với tư cách một quán sát viên có thể sống với những triệu chứng trầm cảm mà không bị áp đảo bởi chúng. Do đó, chìa khoá nằm ở chỗ quán sát - không những các triệu chứng này, mà còn quán sát cả những giả định và những nề nếp suy nghĩ hà hơi tiếp sức cho các triệu chứng ấy. Điều này sẽ giúp ta có khả năng đặt lại vấn đề cho các giả định ấy, và tìm ra những cách suy nghĩ mới, có khả năng đặt lại vấn đề cho những giả định kia một cách hữu hiệu.

Tóm lại, trong bước thứ ba, mình giải quyết những vấn đề bên trong của bệnh trầm cảm qua thân và qua tâm. -- Qua thân thì mình học những cách thở mới, có khả năng nuôi dưỡng hơn, và học cách hướng dẫn các luồng năng lượng đang lưu chuyển trong thân. Qua tâm thì mình học những cách suy nghĩ và kiến tạo một ý thức mới về ngã, có khả năng nuôi dưỡng hơn.

Tôi cũng chúc bạn an lành.

2. Elizabethg hỏi: Đạo Phật làm sao để giúp thoát khỏi tình trạng nghiện rượu và thuốc lá (nicotine) ?

Đối phó với nghiện không khác mấy với đối phó với trầm cảm, bạn có thể xem câu trả lời cho câu hỏi của TK321. Thiền tập - đặc biệt là thiền quán niệm hơi thở -- cho chúng ta một cảm giác an tịnh để hướng về, thay vì chạy theo những triệu chứng vật lý gây nên cơn thèm rượu, thèm thuốc. Thiền cũng cho tâm một chỗ đứng, từ đó tâm có thể quán sát sự manh nha của các triệu chứng thúc bách mình phải đầu hàng những lề thói của cơn nghiện. Mình có thể nhìn xem cơn thèm bắt đầu như thế nào, những bước tiến triển của nó, và những thời khắc mà mình thật sự có chọn lựa chấp nhận hay khước từ những lề thói ấy. Điều này cho phép mình hoài nghi lý luận “Bây giờ mình có cảm giác như vầy, cách duy nhất để thoát khỏi cảm giác này là đầu hàng cơn nghiện.” Nếu mình thiền đúng, thì thiền giúp mình biết đối phó thành thạo với cơn nghiện bằng những phương tiện khác. Sự thành thạo này đến một phần từ chỗ cho phép mình hình dung ra những phương tiện khác, và mình có thể chủ động được. Thường nghiện là do thiếu sức tưởng tượng. Mình không có khả năng hình dung ra được những đường lối khác, hay không tưởng tượng được rằng mình có thể theo đuổi những đường lối khác. Thiền tập, nếu được phát triển đúng mức, có thể cho mình một nền tảng vững chắc để mở rộng sức tưởng tượng ra trên cả hai phương diện. Đồng thời, sự thành thạo về hơi thở do thiền tập mang lại chứng tỏ cho ta rằng có những phương tiện mới thực sự có công hiệu.

3. Raymm hỏi: Đạo Phật có lời khuyên nào trong việc tạo thêm những thói quen tốt chưa có, và từ bỏ những thói quen xấu đã có?

Tôi đã nói đến một số nguyên tắc cơ bản trong câu trả lời cho TK321 và Elizabethg, bạn cũng có thể xem lại những câu trả lời đó. Một số nguyên tắc nữa thêm vào đây là:

Trước hết, hãy gần những người có những thói quen tốt. Thứ hai, hãy hỏi họ xem họ đã huân tập những thói quen ấy như thế nào. Nói thẳng với họ về những vấn đề mà mình đang có trong việc từ bỏ những thói quen cũ. Và sau cùng, hãy học quán sát các hành động của mình một cách khách quan, để ý khi nào hành động của mình gây hại, và khi nào hành động của mình có ích. Nếu thấy hành động của mình gây hại, đừng rầy la nhiếc móc mình hay mắc kẹt trong hai cực đoan hối hận và chối bỏ. Hãy ghi nhận đơn thuần rằng: mình không hạnh phúc với kết quả, vì vậy mình cần phải thay đổi nguyên nhân. Sau đó, thử nghĩ xem có cách nào khác để tư duy và hành động nếu tình huống như vậy lại xảy ra lần nữa. Hãy xem tất cả chỉ là vấn đề kỹ thuật. Nhớ lại bất kỳ một môn thể thao hay một kỹ xảo chân tay nào mình đã nắm được, và nghĩ lại xem mình đã phát triển kỹ năng ấy như thế nào. Rồi mang thái độ ấy vào tất cả mọi hành động của mình. Trong Trung Bộ Kinh thứ 61, đức Phật đã đưa một lời khuyên rất hay cho con trai Ngài là La Hầu La. Lời dạy của Ngài nghe rất đơn giản, nhưng rất hữu hiệu nếu mình đi theo những nguyên tắc ấy.

4. Justinhoneyford hỏi: Đạo Phật làm sao để giúp tôi dứt hẳn cần sa (marijuana), không còn thèm muốn? Thú thật hiện nay tôi thà hút còn hơn chịu thèm. Từ khi tôi cố giữ không đụng đến cần sa đến nay đã được 3 năm, nhưng lúc nào tôi cũng chỉ nghĩ đến cần sa.

Hãy thử đừng xem mình là nạn nhân của cơn ghiền. Thay vào đó, hãy nhìn thử xem mình đang làm gì để nuôi dưỡng sự thèm khát ấy. Cơn ghiền thường lệ thuộc vào những câu chuyện như: “Tôi có một chùm những cảm thọ khó chịu này nơi thân hay nơi tâm, và cách duy nhất để thoát khỏi nó là hút cần sa.” Khi thấy loại tư duy này khởi lên, hãy thử đưa ra một câu chuyện khác để thay thế. Để bắt đầu, hãy tháo chùm cảm thọ đó ra từng phần. Các cảm thọ đó có cần phải đi với nhau một chùm không, hay chỉ tại vì mình có thói quen buộc chúng lại thành chùm? Hãy thử đối phó với từng cảm thọ một, nó sẽ bớt áp đảo mình hơn. Một phương pháp thiền hơi thở tốt -- chẳng hạn như phương pháp của Ajaan Lee, trong đó mình học làm sao để điều chỉnh dòng năng lượng trong người bằng cách thở -- có thể giúp mình kiềm chế được nhiều cảm thọ khó chịu về thân hay về tâm. Khi mình đã nắm vững được phương pháp thực tập, thì chính điều này sẽ giúp mình tháo gỡ được phần kia của câu chuyện: cách duy nhất để thoát khỏi những cảm thọ kia là trở nên phiêu diêu túy lúy. Mình đã có bằng chứng rằng có những phương tiện khác lành mạnh hơn☺, ít phải trả giá hơn. Mình cũng có thể thỉnh thoảng thấy mình rơi tuột trở lại với thói quen nuôi dưỡng cơn ghiền, nhất là khi mình không hoàn toàn có chánh niệm hay sự tỉnh giác, nhưng ngay khi bắt gặp mình đang làn như vậy, mình có thể tiếp tục tháo gỡ như đã nói. Phương pháp này sẽ ít có tính chất ép uổng, và mình sẽ không cảm thấy bị quá áp đảo.

5. TK321 hỏi: Xin chào tất cả. Có những phương pháp nào hữu hiệu để khởi được sự kiên nhẫn trong đời sống hằng ngày?

Trước hết, hãy làm sao để đừng chồng chất lên hiện tại gánh nặng của quá khứ và tương lai. Nói khác hơn, đừng chăm chăm vào ý nghĩ tình trạng khó chịu này đã kéo dài bao lâu rồi, hay đoán xem khi nào nó sẽ chấm dứt. Bằng không, mình đè nặng lên giây phút hiện tại và nó sẽ dội ngược lại mình. Vậy, hãy chú tâm vào những gì mình đang đối diện với lúc này mà thôi. Mình có thể chịu đựng nó chỉ  trong một lúc này thôi không?

Điều này dẫn đến điểm thứ hai. Khi chú tâm vào hiện tại, hãy tập trung vào những gì mình có thể chịu đựng được, thay vì những gì mình không thể. Như vậy những cái khó chịu sẽ không đè nặng tâm mình. Hãy để ý vào những gì mình có thể làm được để làm vơi đi tình trạng – cho dù là một việc rất nhỏ - thay vì ám ảnh bởi những rào cản chắn ngang giữa đường. Hãy tập phát triển đức tin nơi những điều tốt mình làm, cho dù điều ấy rất nhỏ, và cho dù điều ấy chưa lộ ra kết quả bây giờ, nó nhất định sẽ nở hoa.

6. b215y hỏi: Tại sao chúng ta nói dối? Cố tình nói dối, sợ bị lộ và có nhu cầu phải tiếp tục lừa dối, trốn tránh sự thật: tại sao chúng ta lại làm như vậy?

Bởi vì có những lúc mình đạt được những mối lợi ngắn hạn từ sự nói dối, và khuynh hướng thông thường của một tâm thức không được rèn luyện là hễ thấy giải pháp nào nhanh chóng, cái lợi nào trước mặt là lao theo. Đức Phật nói: trí tuệ không phải chỉ là vấn đề biết cái gì mang lại kết quả tốt hay xấu. Trí tuệ có tính chất chiến lược hơn: khả năng tự khuyến khích mình làm những cái mình biết sẽ mang lại kết quả tốt cho dù mình không thích làm việc ấy, và khả năng tự can gián mình không làm những việc mình biết sẽ mang lại kết quả xấu cho dù mình thích làm việc ấy.

Khi nào mình muốn dứt bỏ một thói quen bất thiện hay không lành mạnh, mình có thể chỉ cần nhìn đến những cái giá phải trả cho thói quen ấy. Mình cũng cần phải nhìn rõ xem thói quen này đã mang đến cho mình sự thoả mãn nhất thời nào. Nếu mình không thấy được sự thoả mãn này, mình sẽ không hiểu được thói quen ấy. Nếu mình không hiểu thói quen ấy, mình không thể nào vượt qua nó được.

7. Bohemeanne hỏi: Chồng tôi từng bị nghiện hình ảnh khiêu dâm. Đạo Thiên Chúa có nhiều trang mạng để giúp nhưng tôi không thấy đạo Phật có trang nào cả, thầy có thể giới thiệu trang nào không?

Các điều trị truyền thống của Phật giáo đối với bệnh đam mê sắc dục là quán tính chất bất tịnh của thân thể: thấy mọi thân người - kể cả những bề ngoài lôi cuốn nhất - đều do những bộ phận không hấp dẫn hợp thành như thế nào (thử tưởng tượng lấy những bộ phận trong người mình ra đặt lên trên bàn ăn); và quán đến sự kiện mọi thân thể đều phải đi đến chỗ trở thành xác chết. Muốn biết thêm về đề tài thiền quán này, xin tra các chữ “Body” (thân), “Asubha”, và “Sensuality” (dục) trong mục ‘general index’ của trang Access to Insight. Ngoài ra, Access to Insight còn có bài Phật học chỉ nam (study guide) tên là “Quán thân” (Body Contemplation,) và bài pháp thoại “Thân này của tôi” (This Body of Mine) trong tập sách Nắm Cát (Fistful of Sand) của Ajaan Suwat Suvaco. (Bài Phật học chỉ nam giúp nhiều vì nó cho thấy đạo Phật nguyên thỉ không hoàn toàn tiêu cực đối với vấn đề thân thể.)

Tôi không có internet, nhưng tôi nghe nói trang luangta.com có những bức ảnh về thân thể chết và hoại mục để giúp cho loại quán này. Trong truyền thống, phép quán thân bất tịnh phải được thực hiện dưới sự hướng dẫn của một vị thầy kinh nghiệm, vì nếu thực hành không khéo léo, nó có thể dẫn đến những trạng thái buồn nản trong tâm lý.

Một liều thuốc ít truyền thống hơn cho bệnh đam mê sắc dục là thực tập khởi tâm đại từ cho khắp tất cả. Tập thói quen hễ thấy hình một ai liền cầu mong cho người ấy tìm được an bình nội tâm. Khi thực tập này đã trở thành thói quen, thì nhìn những tấm ảnh khiêu dâm sẽ trở nên rất khổ sở, bởi vì trông thấy người mà mình mong muốn có được hạnh phúc chân thật tham dự vào những sinh hoạt làm mất giá trị như vậy sẽ hết sức khó chịu.

Muốn biết thêm về thực tập tâm đại từ, xin tra chữ “Metta” trong mục index của Access to Insight, và xem bài Phật học chỉ nam “Merit” cũng trong trang này.